Dowladda ayaa ansixisay lacag dhan 96.95 milyan oo shilin si magdhow loogu siiyo 157 qof oo ay waxyeello ka soo gaartay xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadanaha oo dhacay intii lagu jiray bannaanbaxyada iyo mudaharaadyada dadweynaha. Tallaabadan ayaa qayb ka ah dadaallada dowladda ee lagu magdhabayo dadka ay waxyeelladu soo gaartay.
Guddiga Khubarada ee Magdhowga Dhibanayaasha Xadgudubyada Xuquuqda Aadanaha, oo uu guddoomiye u yahay Makau Mutua, ayaa lacagta cusub ku dhawaaqay Khamiista maanta. Tani waa wejigii toddobaad ee barnaamijka magdhowga.
Magdhowgan cusub wuxuu khuseeyaa dadka rayidka ah iyo saraakiisha ciidamada ammaanka ee soo gaaray dhaawacyo iyo waxyeellooyin kala duwan intii lagu jiray bannaanbaxyada iyo mudaharaadyada dadweynaha.
Sida uu guddigu sheegay, lacagta la ansixiyay waxaa ka mid ah 3 milyan oo shilin oo la siin doono qoyska hal qof oo dhintay, 9 milyan oo shilin oo loogu talagalay shan qof oo qaba dhaawacyo aad u daran iyo 47 milyan oo shilin oo la siin doono 47 qof oo qaba dhaawacyo culus.
Sidoo kale, 74 qof oo qaba dhaawacyo dhexdhexaad ah ayaa heli doona 37 milyan oo shilin, halka 19 qof oo qaba dhaawacyo fudud loo qoondeeyay 950,000 oo shilin. Waxaa intaa dheer, 11 qof oo soo gaaray khasaare dhaqaale ayaa heli doona 550,000 oo shilin.
Lacagtan cusub ayaa timid iyadoo wadarta lacagaha magdhowga ah ee la bixiyay ay dhaaftay hal bilyan oo shilin.
Ilaa hadda, waxaa la bixiyay 1.014 bilyan oo shilin, taas oo la siiyay 1,083 qof oo si rasmi ah loo xaqiijiyay inay ahaayeen dhibanayaal bannaanbaxyo, iyo 100 sarkaal oo ka tirsan ciidamada ammaanka oo iyaguna waxyeello soo gaartay.
Guddigu wuxuu sidoo kale hore u ansixiyay 113.8 milyan oo shilin oo loogu talagalay wejiyada afraad iyo shanaad ee barnaamijka. Lacagtaas waxaa loogu talagalay 307 codsi oo dheeraad ah, iyadoo barnaamijka la ballaariyay si loogu daro dhibanayaal kale oo la xaqiijiyay.
Si kastaba ha ahaatee, lacag gaaraysa 105 milyan oo shilin oo loogu talagalay dadka la afduubtay ama si khasab ah loo waayay ayaan weli la bixin. Lacagtan ayaa si gaar ah loo keydiyay kadib markii maxkamaddu soo saartay amar la xiriira.
Maxkamaddu waxay oggolaatay in la sii wado bixinta magdhowyada kale, iyadoo shardi ka dhigtay inaan la taaban lacagta 105-ta milyan ah, lana ilaaliyo ilaa laga xalliyo muranka sharci ee la xiriira lacagta loogu talagalay dhibanayaasha afduubka iyo dadka la waayay.
Tallaabadani waxay ka dhigan tahay in magdhowga dadka ku dhintay ama ku dhaawacmay bannaanbaxyada la sii wadi karo, iyada oo aan la faragelin lacagta loo qoondeeyay dhibanayaasha afduubka iyo dadka sida khasabka ah lagu waayay.
Warbixintiisii ugu dambeysay, guddiga uu hoggaamiyo Makau Mutua ayaa sheegay inuu weli codsiyada magdhowga ku qaabilayo hababka rasmiga ah, isla markaana uu horumar ka sameynayo baaritaanka iyo habaynta codsiyada la xiriira noocyada kala duwan ee waxyeellada.
Guddigu wuxuu carrabka ku adkeeyay in codsi kasta si adag loo baari doono, lana xaqiijin doono saxnimadiisa ka hor inta aan go’aan laga gaarin. Dadka codsiyada gudbiyayna waxaa natiijada lagu wargelin doonaa muddo macquul ah gudaheed.
Guddigu wuxuu ugu baaqay dhibanayaasha aan weli gudbin codsiyadooda inay sidaas sameeyaan ka hor 14-ka November 2026, oo ah maalinta ugu dambeysa ee la aqbalayo codsiyada cusub ee magdhowga.
Waxa kale oo uu ballanqaaday inuu xiriir toos ah la yeelan doono dhibanayaasha, qoysaskooda iyo dadka xaqa u leh inay magdhowga helaan, si looga jawaabo cabashooyinkooda loona siiyo warbixin ku saabsan halka ay marayaan codsiyadoodu.
Guddiga ayaa yiri: “Waxaa naga go’an inaan hubinno inaan qofna oo xaq u leh magdhowga laga tagin.”
Guddigu wuxuu sidoo kale sheegay inuu sii wadi doono inuu dhibanayaasha ula dhaqmo si sharaf iyo ixtiraam leh, isla markaana uu hubin doono in dhammaan dhinacyada ku lugta leh hannaanka magdhowga lagula xisaabtamo waajibaadkooda.
