Kenya oo isu diyaarinaysa roobabka El Niño, saadaasha hawada oo ka digtay roobab inay ka da’ayaan 44 Ismaamul

0
125

Kenya ayaa isu diyaarinaysa xilli roobaad ka xoog badan kii caadiga ahaa inta u dhexeysa bilaha Oktoobar iyo Diseembar, iyadoo Waaxda Saadaasha Hawada ee Kenya ay saadaalisay in roobab ay ka da’i doonaan tobannaan degmo toddobaadkan, xilli dalka uu ka feejigan yahay saameynta la filayo ee El Niño oo sii xoogeysanaya.
Saadaasha toddobada maalmood ee ugu dambeysay, oo ku eg 20-ka ilaa 26-ka Oktoobar, ayaa muujinaysa in roobab ay ka da’i doonaan qaybo ka mid ah Meru, Embu, Baringo, Bomet, Bungoma, Busia, Elgeyo Marakwet, Garissa, Homa Bay, Kakamega, Kericho, Kiambu, Kilifi, Kirinyaga, Kisii, Kisumu, Kitui, Kwale, Laikipia iyo Lamu.
Degmooyinka kale ee roobabka laga filayo waxaa ka mid ah Machakos, Makueni, Mandera, Marsabit, Migori, Mombasa, Murang’a, Nairobi, Nakuru, Nandi, Narok, Nyamira, Nyandarua, Nyeri, Siaya, Taita Taveta, Tana River, Tharaka-Nithi, Trans Nzoia, Turkana, Uasin Gishu, Vihiga, Wajir iyo West Pokot.
Waaxda Saadaasha Hawada ayaa ka digtay in roobabku aysan si isku mid ah uga da’i doonin dhammaan degmooyinka, taasoo ka dhigan in meelaha qaarkood ay heli karaan roobab aad uga badan kuwa kale.
Duufaanno roobaad oo goos-goos ah ayaa sidoo kale laga yaabaa inay ka dhacaan qaybo ka mid ah Kitui, Makueni, Kajiado, Machakos, Laikipia, Samburu, Mandera, Wajir iyo Marsabit. Arrintan ayaa sare u qaadaysa khatarta roobab xooggan oo muddo gaaban da’a, gaar ahaan deegaannada u nugul fatahaadaha degdegga ah.
Saadaashu waxay sidoo kale muujinaysaa kala duwanaansho dhanka heerkulka ah. Heerkulka ugu sarreeya ee maalintii ayaa la filayaa inuu dhaafo 35 darajo qaybo ka mid ah Garissa, Wajir, Tana River, Isiolo, Kilifi, Marsabit, Samburu iyo Turkana.
Dhanka kale, heerkulka ugu hooseeya ee habeenkii ayaa la filayaa inuu ka dhaco meel ka hooseysa 10 darajo qaybo ka mid ah Meru, Tharaka-Nithi, Nyeri, Kirinyaga, Murang’a, Nakuru iyo Kajiado.
Saadaashan toddobaadlaha ah ayaa soo baxaysa iyadoo khubarada saadaasha hawadu ay weli filayaan roobab ka badan heerka caadiga ah xilliga roobabka gaagaaban ee Oktoobar, Nofeembar iyo Diseembar, iyadoo El Niño la filayo inuu saameyn ku yeesho xaaladaha cimilada ee Bariga Afrika.
Xarunta Saadaasha Cimilada iyo Adeegsigeeda ee Urur-goboleedka IGAD (ICPAC), ayaa saadaashii gobolka ee 18-kii Agoosto ku sheegtay in dalalka iyo deegaannada Geeska Weyn ee Afrika ay u badan tahay inay xilliga Oktoobar ilaa Diseembar helaan roobab ka badan kuwa caadiga ah.
Saraakiisha Waaxda Saadaasha Hawada Kenya ayaa iyaguna ka digay in xoogga El Niño uusan keligiis go’aaminayn xaddiga roobabka ka da’aya dalka.
Roobabka la filayo ayaa kordhiyay walaaca laga qabo fatahaado, dhul-go’yo, burburka waddooyinka iyo kaabeyaasha kale, iyo barakaca qoysaska ku nool deegaannada nugul.
Kenya waxaa fatahaado ba’an ku dhuftay xilligii El Niño ee 1997–1998. Sidoo kale, roobabkii xoogga badnaa ee xilligii 2023–2024 ayaa sababay dhimasho, barakaca qoysas iyo burburka kaabeyaasha meelo badan oo dalka ka mid ah.
Wasaaradda Caafimaadka ayaa sidoo kale dhaqan gelisay tallaabooyin loogu diyaar garoobayo roobabka la filayo. Wasaaraddu waxay ka digtay in fatahaaduhu wasakheyn karaan ilaha biyaha, isla markaana ay abuuri karaan xaalado sahla faafitaanka cudurrada biyaha ku faafa, sida daacuunka iyo tiifowga, iyo cudurrada kaneecadu gudbiso.
Dowladda dhexe iyo maamullada degmooyinka ayaa loogu baaqay inay xoojiyaan nidaamyada digniinta hore, isku dubbaridaan gurmadka degdegga ah, isla markaana hubiyaan in bulshada la gaarsiiyo xog iyo digniino waqtigooda ku habboon.
Waaxda Saadaasha Hawada Kenya ayaa dadweynaha kula talisay inay ku tiirsanaadaan warbixinnadeeda cimilada ee joogtada ah, halkii ay ka qaadan lahaayeen in dhammaan deegaannadu heli doonaan roobab isku mid ah.