Golaha Warbaahinta Kenya MCK ayaa ku baaqay in si degdeg ah loo baaro loona maxkamadeeyo dadkii ka dambeeyey weerarradii lagu qaaday saxafiyiinta intii lagu jiray isu-soo-baxa Linda Mwananchi ee Homa Bay Axaddii.
Ugu yaraan siddeed saxafi iyo laba darawal ayaa ku dhaawacmay dhacdooyinkaasi, halka qalab warbaahineed la burburiyey ama la xaday, gaari ay lahayd hay’ad warbaahineedna la gubay, sida ay sheegeen MCK.
Goluhu wuxuu sheegay in Francis Mwangi iyo Evans Okeyo oo ka tirsan Mediamax Network ay si xun ugu dhaawacmeen weerarrada, gaarigoodiina la gubay.
Saxafiyiinta Standard Group Sammy Omingo iyo Rodgers Otiso ayaa si jireed loo weeraray, halka saxafiyiinta AFP Fred Ooko iyo Brian Ongoro la weeraray, kamaradahoodiina la burburiyey.
Ken Odiwuor oo ka tirsan KBC-Mayienga ayaa sidoo kale la garaacay, qalabkiisiina waa la xaday. Saxafiga Citizen TV Kevin Fraji iyo darawalkiisa ayaa la weeraray, gaarigoodiina waa la burburiyey.
Aggaasimaha MCK ee Tababarka iyo Horumarinta Warbaahinta, Victor Bwire, ayaa ugu baaqay Xafiiska Aggaasimaha Xeer-ilaalinta DPP iyo Taliyaha Guud ee Adeegga Booliiska Qaranka inay tallaabo ka qaadaan dadka mas’uulka ka ahaa weerarrada.
“Goluhu wuxuu si weyn uga walaacsan yahay weerarrada aan hore loo arag ee toddobaadyadii u dambeeyey dalka oo dhan lagu qaaday saxafiyiinta, kuwaas oo sababay dhaawacyo, burburinta qalabka iyo dhibaateyn internetka ah oo ay geysteen saraakiisha amniga, kooxaha rabshadaha wada iyo taageerayaasha xisbiyada siyaasadeed, iyadoo mas’uuliyiinta ay khusayso ay qaadeen tallaabo yar,” ayuu yiri Bwire.
Wuxuu sheegay in haddii aan la baarin lana maxkamadeyn dadka weerarrada geysta, ay abuurayso jawi khatar ah oo saxafiyiintu ku shaqeeyaan, isla markaana ay halis gelinayso xorriyadda saxaafadda ka hor Doorashada Guud ee 2027.
MCK ayaa sheegtay in dhacdooyinka Homa Bay ay qayb ka yihiin weerarro ballaaran oo lagu hayo saxafiyiinta. Goluhu wuxuu sheegay in labadii bilood ee la soo dhaafay la weeraray lana dhaawacay 18 saxafi iyo ugu yaraan laba darawal oo ka kala socday hay’ado warbaahineed oo kala duwan.
MCK ayaa sheegay in shan saxafi oo ka tirsan Mt Elgon TV la weeraray 23-kii Luulyo xilli ay tabinayeen dhaqdhaqaaqyada musharrax siyaasadeed oo ka jiray Kimilili, iyadoo mid ka mid ah si daran loo dhaawacay.
Intii lagu jiray doorashadii ku celiska ahayd ee Ol Kalou, ugu yaraan afar saxafi ayaa sidoo kale si jireed loo weeraray, qalabkoodiina lagala wareegay. Waxay kala ahaayeen George Kieru, Brygette Ngana iyo Fabiola Akinyi oo ka tirsan Nation Media Group, iyo Enos Teche oo ka tirsan The Star.
Goluhu wuxuu sheegay in kiisaskaas la diiwaangeliyey lana horgeeyey taliyaha guud ee booliiska, Hay’adda Madaxa-bannaan ee Kormeerka Booliiska IPOA iyo ODPP, si baaritaan iyo maxkamadeyn loogu sameeyo.
MCK ayaa hay’adaha amniga iyo xeer-ilaalinta ugu baaqay inay la shaqeeyaan saxafiyiinta iyo hay’adaha warbaahinta ay waxyeelladu gaartay, si dadka ka dambeeyey weerarrada loo horkeeno caddaaladda.
Goluhu wuxuu sheegay in weerarrada lagu qaado saxafiyiintu ay xadgudub ku yihiin ilaalinta dastuuriga ah, oo ay ka mid yihiin xorriyadda hadalka, karaamada aadanaha iyo xorriyadda iyo amniga qofka.
Waxa kale oo uu xusay waajibaadka caalamiga ah ee Kenya, oo ay ku jiraan Qodobka 19-aad ee Axdiga Caalamiga ah ee Xuquuqda Madaniga iyo Siyaasadeed, Qaraarka UNESCO ee 29-aad ee 1997 ee ku saabsan rabshadaha ka dhanka ah saxafiyiinta, iyo Qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu yahay 1738 ee 2006, kaas oo ku baaqaya ilaalinta saxafiyiinta.
